Article of the Month November  2019

                                    ಗಾಯತ್ರಿ

                                 1-12-1993

“ಋತ್ವಿಜ”  ಎಂಬುದು ಋತುಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಕೊಡುತ್ತಿರುವುದು ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿದೆ. “ಹೋತೃ” ಎಂಬುದು “ಹು-ದಾನಾದನಯೋ:” ಎಂಬ ಧಾತು ಪಾಠದಂತೆ ಕೊಡುತ್ತಿರುವುದು ಮತ್ತು ತಿನ್ನುತ್ತಿರುವುದು ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯೆ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಆಹಾರವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತ ಆ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಪುನಃ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಆಹಾರ ಕೊಡುತ್ತಿದೆ. ಆದುದರಿಂದ “ಹೋತೃ” ಎಂಬುದನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಬಹುದು. ಕೊನೆಯದಾಗಿ “ರತ್ನಧಾತಮ” ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಅಹ್ಲಾದಕರವಾದ ಅನೇಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿದೆ. ಭೂಮಿ “ರತ್ನಗರ್ಭೆ” ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿರುವ ಇಷ್ಟು ಗುಣಗಳು ಬೇರೆ ಯಾವ ಗ್ರಹದಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲ “ಭೂರಿತಿವಾ ಅಗ್ನಿಃ” ಎಂಬ ವಾಕ್ಯವು ಸಹ ಅಗ್ನಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿದೆ. 

ಭೌತಿಕ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿನ ಮತ್ತು ಮಾನವರಲ್ಲಿನ ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ ಅಗ್ನಿಗಳ ವಿಷಯ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಚರ್ಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದಲ್ಲದೆ ಈ ಎರಡರ ನಡುವೆ ಪ್ರಾಣಿ ಜಗತ್ತಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿಯು ಈ ಮೂರರ ತತ್ವಗಳಿವೆ. ಸರ್ವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುವ ಮೂರು ವ್ಯಾಪಾರಗಳೆಂದರೆ ಆಹಾರ ಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಉಚ್ಛ್ವಾಸ ಮತ್ತು ನಿಶ್ವಾಸ. ಉಚ್ಛ್ವಾಸವು ಸೂರ್ಯ ತತ್ವವಾದ ನರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಗಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ನಿಶ್ವಾಸವು ಚಂದ್ರ ತತ್ವವಾದ ಸಡಿಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದೆ. ಆಹಾರವು ಜೀರ್ಣವಾಗುವುದು ಅಗ್ನಿ ತತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. 

ಈಗ ಗಾಯತ್ರೀ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಭಾವಗಳು ಹೇಗಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸೋಣ. 

‘ತತ್’ ಮತ್ತು ‘ಸವಿತುಃ” ಎಂಬ ಶಬ್ದಗಳು ಸೂರ್ಯ ತತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿವೆ ಇವು ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ಶಬ್ದಗಳು. ಆದರೆ ಮೂರನೇ ಪಾದದಲ್ಲಿನ ‘ಯಃ’ ಎಂಬುದು ಇವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶಬ್ದವೇ ಹೊರತು ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ಶಬ್ದವಲ್ಲ. ‘ಯಃ’ ಎಂದರೆ ಯಾವನು ಹಿಂದೆ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವನೋ ಆತನು ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಆದುದರಿಂದ ಈ ‘ಯಃ’ ಎಂಬುದು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದೆ. ಚಂದ್ರನು ಸ್ವಪ್ರಕಾಶನಲ್ಲ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಬೆಳಗುತ್ತಿರುವವನು. ಸೂರ್ಯನು ತೀಕ್ಷ್ಣತೆಯ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರತೀಕವಾದರೆ ಚಂದ್ರನು ಸೌಂದರ್ಯದ ಮತ್ತು ಆನಂದದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಸೂರ್ಯನು ನರಗಳ ಬಿಗಿಯನ್ನು, ಚಂದ್ರನು ಸಡಿಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಎರಡರ ನಡುವೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಜೀವ ವ್ಯಾಪಾರದ ಆಟವೆಲ್ಲವೂ. ‘ದೇವ’ ಎಂದರೆ ಕ್ರೀಡಿಸುವವನು ಎಂಬ ಅರ್ಥ. ಈ ವಿಷಯವು ಹಿಂದೆಯೇ ಬಂದಿದೆ. ಆದುದರಿಂದ ಈ ಸೂರ್ಯ ಚಂದ್ರರ ಅಥವಾ ಇವರ ತತ್ವಗಳ ನಡುವೆ ಕ್ರೀಡಿಸುತ್ತಿರುವ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿನ ಆಹಾರಪಚನ, ಮಾನವರಲ್ಲಿನ ಅಂತಃಕರಣ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ವಾಕ್ಕಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಇವೆಲ್ಲವೂ ‘ದೇವ’ ಶಬ್ದದಿಂದ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಮೇಲಿನ ವಿವರಣೆಯಂತೆ ಇದೇ ಅಗ್ನಿಯ ತತ್ವ. 

‘ತತ್‍ಸವಿತುಃ’ ಎಂದು ಹೇಳುವಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಮಾನವರ ವ್ಯಾಪಾರವೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಯಾವ ವ್ಯಾಪಾರವೂ ಇಲ್ಲ. ಜೀವಿಗಳ ವ್ಯಾಪಾರವಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ‘ವರೇಣಿಯಂ’ ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಬಂದ ಕೂಡಲೇ ‘ವರಿಸುವುದು’ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಬಂದು ಏಕತ್ವದಿಂದ ನಾನಾತ್ವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತೇವೆ. ‘ಭರ್ಗಃ’ ಎಂದರೆ ‘ಪಾಕ’. ಪಾಕವೆಂದರೆ ಭೌತಿಕ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪರಿಣಾಮಗಳೂ, ಜೀವ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಹಣ್ಣಾಗುವಿಕೆ, ಆಹಾರಪಚನ ಮುಂತಾದ ವ್ಯಾಪಾರಗಳೂ, ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ಅಥವಾ ಅಂತಃಕರಣಗಳಲ್ಲಿನ ಪರಿಣಾಮಗಳೂ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ. 

ದೇವಸ್ಯ ಎಂದರೆ ಈ ‘ಪಾಕ’ವೆಲ್ಲವು ಮೂಲಭೂತವಾದ ಸೂರ್ಯಶಕ್ತಿಯ ಅಂಶಭೂತಗಳಾದ ಮತ್ತು ಜೀವಾತ್ಮರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ಒಂದೇ ಅಗ್ನಿತತ್ವದ ಕ್ರೀಡೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆಯು ಬರುತ್ತದೆ. ‘ಧೀಮಹಿ’, ‘ಧಿಯಃ’, ‘ನಃ’ ಎಂಬ ಪದಗಳಲ್ಲಿನ ಬಹು ವಚನವು ಸಹ ಇದೇ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ‘ಯಃ’, ಪ್ರಚೋದಯಾತ್’ ಎಂಬ ಶಬ್ದಗಳು ಆನಂದ ರೂಪವಾದ ಚಂದ್ರ ತತ್ವವೇ, ಈ ದೇವರ ಪಾಕರೂಪವಾದ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯ ಕೆಲಸದ ರೂಪವಾದ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಭಾವವು ಬರುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಸೂರ್ಯ, ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರ ತತ್ವಗಳು ಗಾಯತ್ರೀ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಿತವಾಗಿದೆ. 

ಸೂರ್ಯನ ಆಕಾರ ವರ್ತುಲ, ಅಗ್ನಿಯ ಆಕಾರ ತ್ರಿಕೋಣ. ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನ ಆಕಾರ ಪುನಃ ವರ್ತುಲ. ಅಪೂರ್ಣ ಚಂದ್ರನ ಆಕಾರವನ್ನು ಅರ್ಧ ವರ್ತುಲವನ್ನಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಬಹುದು. ಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಈ ಆಕಾರಗಳಿಗೂ ಸೂರ್ಯ, ಅಗ್ನಿ ಚಂದ್ರರ ತತ್ವಗಳಿಗೂ ಸಂಬಂಧವಿರಬೇಕೆಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು. 

ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಅನೇಕ ವಿಧವಾದ ಯಜ್ಞಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಂತ್ರ, ಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ತಂತ್ರ ಎಂಬ ಮೂರು ಅಂಶಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲು ಗಾಯತ್ರೀ ಮಂತ್ರದ ಭಾವನೆಗಳು ಸಹಾಯಕವಾಗಿವೆ. 

ಈಗ ಮೂರು ಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸೋಣ. 

(ಮುಂದಿನ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ)